Yolande Beekman-Unternährer
De Nederlandse geheimagente die niemand kent
Dit is een korte biografie van Yolande, die zich richt op de periode vóór haar ontmoeting met Jaap Beekman. In het boek De Marconist worden haar romance met Jaap en haar heldendaden in het bezette Frankrijk levendig en meeslepend beschreven.
Yolande Elsa Maria Unternährer mag dan officieel de Zwitserse nationaliteit hebben wanneer ze Jaap ontmoet, maar in werkelijkheid is ze geboren in Parijs. Zwitserland kent ze vooral van vakanties. Haar familiegeschiedenis is complex en het zal vele avondjes aan de bar en lange wandelingen door Thame Park vergen voordat Jaap haar volledige achtergrond leert kennen. Haar moeder, Berthe (1889–1956), woonde aanvankelijk in België en werd alleen opgevoed door haar Zwitserse vader. Op jonge leeftijd ging ze aan de slag als gouvernante bij de rijke, adellijke Italiaanse familie Mercurio in Parijs.
Een van de zonen van de familie Mercurio, Michelangelo (1872–1953), zat in een ongelukkig huwelijk met kinderen, maar kon vanwege zijn katholieke geloof niet scheiden. Op 21-jarige leeftijd bevalt Berthe van haar eerste buitenechtelijke kind, verwekt door de zeventien jaar oudere Michelangelo. Het meisje krijgt de naam Yolanda en wordt geboren op 28 oktober 1911. Later wordt het meer Italiaanse ‘Yolanda’ omgevormd tot het Franse ‘Yolande’. Er zullen nog vijf kinderen volgen. Omdat er geen officieel huwelijk is tussen Berthe en Michelangelo, krijgen alle kinderen de achternaam van Berthe.
Michelangelo is een zakenman en bankier. Het onofficiële gezin verhuist regelmatig tussen Frankrijk, Italië en Zwitserland, steeds in het kielzog van Michelangelo en zijn officiële gezin. Yolande brengt haar meest vormende jaren door in Parijs. Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, in 1918, maakt ze daar de bombardementen mee door de Duitsers met het Kaiser Wilhelm Geschütz. Op jonge leeftijd verliest Berthe twee kinderen: Henri overlijdt op vijfjarige leeftijd, Michelle als ze nog maar twee is. Yolande zelf kijkt de dood ook kort in de ogen wanneer ze als puber een dubbele longontsteking krijgt.
In 1925 verkrijgen Berthe en haar kinderen de Zwitserse nationaliteit, mogelijk mede dankzij het feit dat Berthe’s vader — en dus de grootvader van Yolande en haar zussen — van Zwitserse afkomst is. Tot dat moment waren ze staatloos. In 1929 verhuist het onofficiële gezin naar Londen, waar Berthe met haar vier dochters eerst in Hampstead Heath woont en later op nummer 6 Lissenden Mansions aan Lissenden Road. Yolande vertrekt nog enige tijd naar Zwitserland voor haar opleiding, maar zal haar studie uiteindelijk in Engeland afronden.
De financiële situatie van Michelangelo kent pieken en dalen. Hij gokt veel in het casino en raakt betrokken bij een bankschandaal. In Londen vervreemden Berthe en haar kinderen langzaam van hem. Ze raken steeds meer op zichzelf aangewezen. Gelukkig zijn Yolande en haar twee zussen, Diana en Dora, inmiddels oud genoeg om zelf te werken. Diana is al getrouwd met William (Bill) Tym. De jongste dochter, Sonia, zit nog op school.
Yolande spreekt vloeiend Frans, Italiaans en Engels, zij het met een licht accent in alle drie. Ze schaamt zich voor haar achternaam, niet zozeer omdat die van haar moeder komt in plaats van haar vader, maar vooral omdat hij Duits klinkt. Half-Italianen zijn in deze periode ook allesbehalve populair, gezien de Duits-Italiaanse alliantie. Had ze de nationaliteit van haar vader gehad, dan zouden Yolande, haar moeder en haar zussen mogelijk in een Engels interneringskamp voor Duitsers en Italianen zijn beland. Yolande heeft haar hele leven eigenlijk al geoefend om haar achtergrond en identiteit voor anderen verborgen te houden.
Yolande rond 1932
Haar moeder schermt de knappe Yolande stelselmatig af van vrijgezelle mannen. Berthe, zelf opgevoed door een alleenstaande vader, wil koste wat kost voorkomen dat haar oogappel in een soortgelijke sociaal ongepaste situatie terechtkomt. In die tijd werd een eenoudergezin als iets om je voor te schamen beschouwd en Berthe probeert verkrampt te vermijden dat Yolande hetzelfde stigma treft.
Voor het uitbreken van de oorlog werkt Yolande in een gordijnenatelier en maakt ze samen met haar moeder kinderkleding voor een kindermodezaak aan 272 Camden Road. Dankzij deze ervaring is Yolande bijzonder handig in het maken en vermaken van kleding. Wanneer de oorlog uitbreekt, meldt Yolande zich samen met haar zussen Diana en Dora vrijwillig aan bij de Women’s Auxiliary Air Force (WAAF). De vrouwen van de WAAF vervullen ondersteunende taken voor het Britse leger. Yolande’s beheersing van het Frans, Engels en Italiaans zorgt ervoor dat ze wordt ingezet als radiotelegrafiste bij de verbindingsdienst. Ze werkt op verschillende RAF-locaties als ‘Aircraftwoman 2nd Class’, een rang vergelijkbaar met die van soldaat.
Haar talenkennis, gecombineerd met haar ervaring in radiocommunicatie, maakt haar tot een uitstekende kandidaat voor de SOE (Special Operations Executive), de Britse geheime dienst die agenten naar bezet gebied stuurt om informatie te verzamelen en het verzet te ondersteunen. Net als vele andere vrouwelijke agenten wordt Yolande vanuit de WAAF gerekruteerd door de SOE.
Een andere reden voor Yolande’s voordracht is de complexe relatie tussen de Britten en de eigenzinnige Franse generaal De Gaulle, die in deze periode geleidelijk wordt erkend als leider van de Fransen in ballingschap. De SOE mag van hem geen agenten met de Franse nationaliteit rekruteren voor de Franse sectie (F-section). Deze agenten moeten opereren onder de vlag van de NF-section, die exclusief voor De Gaulle werkt. Om die reden rekruteert F-section Franstalige Engelsen, Canadezen en ook Zwitsers. Het bestaan van twee Franse secties binnen de SOE is het gevolg van een fundamenteel verschil in aanpak: F-section werkt ook samen met andere verzetsgroepen, waaronder communisten, terwijl De Gaulle zich daar nadrukkelijk van distantieert. Yolande wordt overigens zonder haar medeweten voorgedragen aan de SOE. Na een selectieproces met meerdere interviews in november 1942 begint ze haar opleiding bij F-section, samen met Cecily Lefort, Noor Inayat Khan en Yvonne Cormeau. Haar training start ongeveer gelijktijdig met die van Jaap.
Zie voor meer informatie over vrouwelijke geheimagentes de andere sectie op deze website.
Nationaliteit
Er bestaat bij sommigen verwarring over de nationaliteit van Yolande Beekman. Zoals hierboven beschreven, wordt Yolande staatloos geboren in Parijs. Op haar veertiende verkrijgt ze de Zwitserse nationaliteit. In 1943 trouwt ze met Jaap Beekman, die vanzelfsprekend de Nederlandse nationaliteit heeft. Via dit huwelijk krijgt Yolande eveneens de Nederlandse nationaliteit. De huwelijksceremonie vindt plaats in Engeland. In 1947 laat Jaap het huwelijk, op basis van het Koninklijk Besluit van 26 maart 1942, officieel inschrijven als een Nederlands huwelijk. Daarmee is Yolande formeel Nederlandse geworden, iets wat ook haar uitdrukkelijke wens was.
Video
Enkele filmfragmenten tonen een reis door Engeland die Jaap Beekman in 1995 maakte, samen met auteur Eddy de Roever. Hun eerste stop is bij Diana Farmiloe, de zus van Yolande Beekman. Het is inmiddels vijftig jaar geleden dat Jaap zijn schoonzus voor het laatst heeft gezien. Jarenlang wisten beiden niet precies wat Yolande was overkomen. Jaap kan Diana nu enkele dingen vertellen over haar oudere zus.
Daarna bezoeken ze Wanborough Manor, een Special Training School waar zowel Jaap als Yolande hun opleiding tot geheim agent voor de SOE (Special Operations Executive) volgden. Jaap herinnert zich nog levendig hoe het was om op deze opleidingsschool te zijn.
Tot slot ontmoeten ze Yvonne Cormeau, een mede-geheimagente van Yolande met wie ze samen werd opgeleid. Yvonne verblijft op dat moment in verpleeghuis Tall Pines. Yvonne was zeer succesvol in haar werk als marconist en weet als één van de weinige vrouwelijke marconisten in Frankrijk de oorlog te overleven.
Enkele dagen na deze opnamen krijgt Eddy de Roever een infarct terwijl hij samen met Jaap door Londen rijdt. Hij overlijdt kort daarna in een Londens ziekenhuis. Het boek dat hij over Jaap Beekman aan het schrijven was — waarvoor ze deze reis maakten als onderdeel van hun research — is er uiteindelijk nooit gekomen.
Links de gedenkplaat in het crematorium voor Yolande en haar drie mede geheimagentes in Dachau. Daarnaast Le Moulin Brûlé waar Yolande is gearresteerd. Dan Yolande voor de oorlog en helemaal rechts: Drie kinderen van Jaap Beekman: Philip, Mary en Floor samen met Andrew, de zoon van Diana (zus van Yolande) en dus de neef van Yolande.
Documantaires
Er zijn enkele documentaires over de activiteiten van Yolande in bezet gebied gemaakt. Ze behandelen vaak enkel op hoofdlijnen haar verhaal. In 'De Marconist' ontvouwt zich het werkelijke verhaal van Yolande en haar kameraden van het Franse verzet.
Life & Death of British Agent Yolande Beekman
Een vrij trouwe weergave van haar dossier. Overwegend stock-beelden. Weinig verrassend als je haar verhaal kent.
Canadian SOE Stories of World War II deel 1
Canadese documentaire over de verschillende canadese geheimagenten in bezet Frankrijk. Met focus op Guy Bieler en Yolande Beekman. Met lokale beelden en interviews. In totaal 4 delen.