In mei 1939 geeft Hitler aan zijn legerleiding te kennen dat hij via Nederland en België naar Frankrijk en Engeland wil oprukken. Strategisch gezien is het voor hem van belang dat er geen landen tussen Duitsland en het Verenigd Koninkrijk liggen die als springplank kunnen dienen voor een aanval op het Ruhrgebied. Bovendien is de Franse verdediging langs de grens met België het zwakst — en daarmee de meest geschikte route voor een aanval op Frankrijk. Het is in wezen dezelfde strategie als tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar dit keer wordt ook Nederland in het plan betrokken.

Ondertussen blijft Hitler vanaf 1937 in het openbaar verklaren dat Duitsland de neutraliteit van Nederland zal respecteren. Op dinsdag 31 januari 1939 zegt hij in een rede in de Rijksdag:

‘De bewering dat het nationaalsocialistische Duitsland binnenkort Noord- of Zuid-Amerika, Australië, China of zelfs Nederland zou aanvallen of annexeren, en wel omdat men daar andere regeringsstelsels heeft, zou slechts aangevuld kunnen worden door de profetie, dat wij vervolgens het plan zouden hebben, dadelijk tot bezetting van de volle maan over te gaan.’

Hitler heeft — niet onterecht — weinig achting voor het Nederlandse leger en is ervan overtuigd dat een invasie slechts enkele dagen zal vergen. Zijn grootste zorgen liggen niet bij de militaire tegenstand, maar bij het Nederlandse landschap. Met zijn rivieren, polders en waterwegen biedt Nederland de mogelijkheid om via de waterlinies grote delen van het land onder water te zetten, waardoor de opmars van gemotoriseerde tankdivisies ernstig wordt bemoeilijkt. Ook het opblazen van strategische bruggen kan een snelle Duitse opmars flink vertragen.

De oplossing wordt gevonden in Hitlers nieuwste wapen: zijn leger uit de lucht. In het diepste geheim heeft het Duitse leger in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog een luchtmobiele strijdmacht opgebouwd. Aan de ene kant bestaat deze uit de Fallschirmjäger — elitesoldaten die met duizenden tegelijk per parachute achter vijandelijke linies kunnen worden gedropt. Ze zijn uitstekend getraind, gemotiveerd en zwaar bewapend. Daarnaast zijn er de luchtlandingstroepen, die per vliegtuig landen en naast extra manschappen ook zwaarder materieel meenemen: motorfietsen, mortieren en mitrailleurs. Het geschut en de munitiekarren worden getrokken door Haflinger-paarden, een innovatie die zijn gelijke niet kent in Europa.

Göring, het hoofd van de Duitse luchtmacht en de nummer drie achter Hitler, is de drijvende kracht achter deze nieuwe divisie. De geallieerden hebben geen idee dat Duitsland in het geheim deze capaciteit op zo’n schaal aan het opbouwen is.

Dit ‘leger uit de lucht’ zal op en rond Den Haag landen met als doel een verrassingsactie: het gevangen nemen van koningin Wilhelmina, haar familie, de regering en de legerleiding. Door deze bliksemsnelle aanval moet de rest van de Nederlandse verdediging in chaos vervallen, zodat het land snel kan worden ingenomen.

Wilhelmina had zich krachtig ingezet voor vrede en probeerde samen met België en Zweden de spanningen tussen de Europese landen te ontzenuwen. Haar statuur en populariteit maakten dat Hitler per se wilde dat haar niets zou overkomen. Hij hoopte zelfs dat, zodra de bezetting een feit was, Wilhelmina zich zou schikken naar de Duitse overheersing en zou meewerken. Haar man was immers een Duitser geweest, en haar schoonzoon eveneens. Hitler hoopte dat Wilhelmina zich medewerkend zou gedragen net zoals de koningshuizen van Denemarken en België.

Internationaal lopen de spanningen in rap tempo op. Op 11 maart 1938 vindt de ‘Anschluss’ plaats: Oostenrijk wordt ingelijfd bij Duitsland. Een jaar later, op 14 maart 1939, eist Duitsland delen van Tsjechoslowakije op en neemt ze in. Op 1 september 1939 valt Duitsland Polen binnen, en slechts twee dagen later — op 3 september — verklaren Engeland en Frankrijk Duitsland de oorlog.

Wat volgt is een periode van merkwaardige stilstand: maandenlang lijkt er nauwelijks militaire activiteit tussen de strijdende landen. Maar op 9 april 1940 breekt die stilte wanneer Duitsland Denemarken en Noorwegen binnenvalt.

De aanval op Nederland, België en Frankrijk — bekend als Fall Gelb — staat eigenlijk al gepland voor november 1939. Slecht weer en Hitlers besluit om eerst Scandinavië aan te vallen zorgen echter voor herhaald uitstel.

Niet alle Duitsers staan achter Hitlers plannen. Admiraal Wilhelm Canaris en kolonel Hans Oster, de top van de Duitse militaire geheime dienst (Abwehr), werken hem actief tegen. Oster waarschuwt op 9 mei Major Sas, de Nederlandse militaire attaché in Berlijn, dat Nederland de volgende ochtend zal worden aangevallen. Het is niet de eerste keer dat hij dit doet — eerdere waarschuwingen bleken loos alarm door uitstel vanwege het weer. Door deze herhaalde valse meldingen begint men in Nederland de informatie van Sas steeds minder serieus te nemen.

De troepen in het veld worden dan ook niet geïnformeerd over een mogelijke invasie. De aanval in de vroege ochtend van 10 mei 1940 komt voor hen als een complete verrassing.

De Duitse aanval op Nederland tussen 10 en 14 mei 1940

Het Duitse aanvalsplan is best slim en bestaat uit twee hoofdacties. De eerste is een luchtlanding bij Den Haag — een bliksemsnelle operatie bedoeld om Nederland feitelijk leidingloos te maken. Door de regering, het militaire commando en het koningshuis uit te schakelen, hoopt men te voorkomen dat er nog bevelen kunnen worden gegeven om de polders onder water te zetten of strategische bruggen op te blazen.

De tweede actie vindt plaats over land. Via drie routes worden troepen en materieel Nederland binnengereden. Aan de grens heeft Duitsland ongeveer 350.000 manschappen verzameld. In de vroege ochtend van 10 mei 1940 steken zij de grens over. Onder hen bevinden zich pantserdivisies, tankeenheden en zelfs een pantsertrein die razend vlug het Nederlandse grondgebied binnen dendert.

De eerste route loopt via Drenthe, Groningen en Friesland, met als doel via de Afsluitdijk door te stoten naar ‘Vesting Holland’ en Amsterdam in te nemen. Aanvankelijk verloopt deze opmars volgens plan — tot aan het einde van Friesland. Daar, bij de Afsluitdijk, stuiten de Duitsers op een onverwacht sterke verdediging. Een combinatie van goedgeplaatste kazematten met zware mitrailleurs en effectieve artillerie weet het Duitse leger volledig tot stilstand te brengen.

Vijf dagen lang wordt er hevig gevochten, maar geen enkele Duitse soldaat weet de Afsluitdijk over te steken. Pas na de Nederlandse capitulatie worden de stellingen verlaten.

De tweede aanvalsroute loopt via de Grebbelinie richting Utrecht en Amersfoort. Ook hier wordt stevig standgehouden. De verschillende verdedigingslinies in het bescheiden heuvelgebied dat Nederland rijk is, weten de Duitse opmars flink te vertragen. Pas op 12 en 13 mei lukt het de Duitsers om door te breken. Hoewel er bijvoorbeeld bij Scherpenzeel nog steeds weerstand wordt geboden, trekt het grootste deel van het Nederlandse leger zich terug achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie, strategisch gezien de laatste verdedigbare linie. Daarmee ontstaat feitelijk de Vesting Holland: een goed verdedigbare, zij het nog niet volledig afgebouwde, linie rond de Randstad.

De derde route — en het zwaartepunt van de aanval — ligt in het zuiden. Het plan is om eerst door te stoten naar Rotterdam en daar de belangrijkste bruggen te bezetten. Vervolgens wil men oprukken naar Delft en Den Haag om deze steden te ontzetten, in de veronderstelling dat ze inmiddels door de luchtlandingen zijn ingenomen. Tegelijkertijd wordt er naar het zuiden afgebogen om de Belgische grens over te steken.

Na vier dagen is een deel van de doelstellingen bereikt: enkele bruggen zijn ingenomen. Maar de Duitsers staan nog steeds slechts aan de rand van Rotterdam. Het Nederlandse verzet is hardnekkig, en de stad is nog niet gevallen — laat staan dat er richting Den Haag kan worden opgerukt. Het doorstoten via Brabant, en met name Limburg, verloopt daarentegen wél volgens plan. Al op 10 mei trekken Duitse troepen vanuit Zuid-Nederland België binnen.