Franse geheimagentes in Engelse dienst

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het hoogst uitzonderlijk dat vrouwen werden opgeleid en ingezet als geheim agent. Natuurlijk waren er organisaties zoals de FANY (First Aid Nursing Yeomanry), de ATS (Auxiliary Territorial Service) en de WAAF (Women’s Auxiliary Air Force), waarin vrouwen hun bijdrage leverden aan de geallieerde zaak. Maar deze organisaties vervulden vooral ondersteunende rollen op het Britse eiland. Een vrouw in het leger—laat staan aan het front of zelfs achter de linies—dat bestond eenvoudigweg niet.

Toch besloot men vrouwen als geheim agent in te zetten in bezet gebied. Om dit organisatorisch mogelijk te maken, werden de agentes formeel lid van zowel de WAAF als de FANY—waarbij ze binnen de FANY de rang van vaandrig kregen. Op het hoogste niveau binnen de Britse overheid woedde een discussie: mochten vrouwen in het leger actief zijn aan of achter het front? De heersende opvatting was dat vrouwen geen rol hoorden te spelen in gewapende conflicten. Volgens de Britse wetgeving mochten vrouwelijke militairen simpelweg niet naar het front worden gestuurd.

Maar de pragmatische denkers binnen de SOE (Special Operations Executive) dachten daar anders over. Na jaren ervaring in deze oorlog zagen zij de unieke waarde van vrouwelijke agenten achter vijandelijke linies. Vrouwen trokken minder aandacht en bleken beter in staat om zelfstandig te opereren, waar mannelijke agenten vaak meer behoefte hadden aan kameraadschap.

De FANY was strikt genomen geen onderdeel van het leger, maar een civiele organisatie. Juist dat civiele karakter bood een handige uitweg uit de bureaucratische impasse. Door vrouwen via de FANY uit te zenden, en niet via het leger zoals bij de WAAF, konden ze als burger in Frankrijk worden afgezet. Wat deze vrouwen zich echter niet realiseerden, was dat ze daarmee hun enige kans op bescherming onder de Conventie van Genève verspeelden. Die Conventie hield überhaupt geen rekening met vrouwelijke krijgsgevangenen, het idee van een vrouw in krijgsgevangenschap was simpelweg niet opgekomen bij de heren die de regels opstelden.

Als een agente werd gepakt, kon ze geen beroep doen op de status van krijgsgevangene. Ze werd per definitie als spion beschouwd en spionnen vallen buiten de bescherming van Genève. Via een merkwaardige juridische kronkel kregen sommige vrouwen tevens een WAAF-rol door de rang van Acting Station Officer toegekend te krijgen—een soort reserveofficier positie. Mogelijk bood die rang enige bescherming bij gevangenschap, aangezien officieren volgens de Conventie meer rechten hebben dan soldaten of onderofficieren.

Deze tegenstrijdige maatregelen laten zien dat het Britse leger eigenlijk niet goed wist hoe om te gaan met vrouwen die actief aan het front dienden.

Op de zonnige ochtend van 13 mei 1944 worden een achtal geheimagentes uit hun cellen gehaald en verzameld in één van de mooiere kamers van de 4e verdieping van 84 Avenue Foch in het centrum van Parijs. Dit is het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst (SD) in Frankrijk. Avenue Foch is één van de mooiste straten van Parijs en komt uit bij de Arc de Tromph. Het is een prachtig groot wit prominent gebouw. Op de vierde verdieping zijn de SD officieren gesitueerd en is de woning van SS Sturmbannführer Hans Jozef Kieffer. De vrouwen zijn al maanden geleden gepakt door de Duitsers en hebben al verschrikkelijke mishandelingen en martelingen moeten onderdaan. De jongste is 20 jaar oud, de oudste 40. De één met een zeer bescheiden achtergrond, de ander upper class. Ze weten niet waarom ze door Kieffer bij elkaar worden gebracht. Yolande Beekman herkent vrouwen uit haar opleiding tot geheimagent in Engeland en andere van haar werk in de regio Saint Quentin. Deze hoogst ongebruikelijke samenkomst is de start van een onzekere reis.